Miras hukuku, bir kişinin vefatı sonrasında geride bıraktığı malvarlığının, haklarının ve borçlarının kimlere, hangi oranlarda geçeceğini düzenleyen kritik bir hukuk dalıdır. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde bu süreçleri Türk Medeni Kanunu (TMK) şekillendirir. Marmaris Koçak Hukuk Bürosu olarak, Kurucumuz Avukat Mehmet Altan Koçak önderliğinde, miras paylaşımı süreçlerinde müvekkillerimize profesyonel destek sunuyoruz. Mirasın nasıl paylaştırılacağı sorusu, genellikle aile bireyleri arasında karmaşaya neden olur. Ancak kanun koyucu, bu paylaşımları belirli bir hiyerarşi ve matematiksel düzen içerisine oturtmuştur.

Miras paylaşımını anlamak için öncelikle “tereke” kavramını tanımlamalıyız. Tereke, miras bırakanın ölümüyle mirasçılarına geçen malvarlığı değerlerinin tamamını ifade eder. Bu malvarlığı sadece gayrimenkulleri veya bankadaki parayı kapsamaz; aynı zamanda ölen kişinin borçlarını da içerir. Dolayısıyla mirasçılar, terekeyi bir bütün olarak devralırlar. Bu noktada “miras payı” kavramı devreye girer. Miras payı, her bir mirasçının tereke üzerindeki hak sahipliği oranını temsil eder.

Miras paylaşımı süreci, miras bırakanın bir vasiyetname bırakıp bırakmadığına göre ikiye ayrılır. Eğer geçerli bir vasiyetname yoksa, paylaşım tamamen kanundaki “yasal mirasçılık” kurallarına göre ilerler. Vasiyetname olması durumunda dahi, kanun “saklı pay” kavramıyla bazı mirasçıları koruma altına alır. Bu makalemizde, Marmaris Koçak Hukuk Bürosu’nun uzmanlık alanlarından biri olan miras payı hesaplama yöntemlerini, zümre sistemini ve yasal oranları en ince ayrıntısına kadar inceleyeceğiz.

Yasal Mirasçılar Kimlerdir? Zümre Sistemi Nedir?

Türk miras hukukunda “zümre sistemi” (derece sistemi) geçerlidir. Bu sistem, akrabalık derecesine göre mirasçıları belirli gruplara ayırır. Bir önceki zümrede mirasçı bulunması, bir sonraki zümrenin mirasçılık hakkını ortadan kaldırır.

Birinci Zümre: Altsoy

Miras bırakanın çocukları, torunları ve onlardan doğanlar birinci zümreyi oluşturur. Miras öncelikle bu gruba geçer. Çocuklar mirasın tamamını kendi aralarında eşit olarak paylaşırlar. Eğer çocuklardan biri miras bırakandan önce vefat etmişse, onun payı kendi altsoyuna (torunlara) geçer.

İkinci Zümre: Ana ve Baba

Eğer miras bırakanın altsoyu (çocuğu veya torunu) yoksa, miras ikinci zümreye geçer. Bu zümrenin başında ana ve baba bulunur. Ana ve baba mirasın yarısını paylaşır. Onların vefat etmiş olması durumunda ise miras, miras bırakanın kardeşlerine veya yeğenlerine intikal eder.

Üçüncü Zümre: Büyük Ana ve Büyük Baba

Miras bırakanın ne altsoyu ne de ana-babası ve onların soyu (kardeşler) hayatta değilse, miras üçüncü zümreye kalır. Bu grupta büyük ana ve büyük babalar ile onların çocukları (amca, hala, dayı, teyze) yer alır.

Sık Sorulan Soru: Miras paylaşımında torunlar ne zaman hak sahibi olur? Torunlar, ancak kendi ebeveynleri (miras bırakanın çocuğu) miras bırakandan önce vefat etmişse veya mirası reddetmişse doğrudan pay alırlar. Aksi takdirde miras öncelikle hayattaki çocuklara kalır.

Sağ Kalan Eşin Miras Payı Nasıl Belirlenir?

Sağ kalan eş, miras hukukunda özel bir konuma sahiptir. Eş, herhangi bir zümreye dahil değildir ancak her zümre ile birlikte mirasçı olma hakkına sahiptir. Eşin alacağı pay, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişiklik gösterir.

1. Eşin Birinci Zümre ile Mirasçılığı

Miras bırakanın çocukları veya torunları varsa, sağ kalan eş mirasın 1/4’ünü alır. Geriye kalan 3/4’lük kısım çocuklar arasında eşit olarak paylaştırılır.

Örnek Hesaplama: Miras bırakanın vefatı sonucunda geriye eşi ve 3 çocuğu kalmış olsun. Toplam miras bedeli 1.200.000 TL ise:

• Eşin payı (1/4): 300.000 TL

• Çocukların toplam payı (3/4): 900.000 TL

• Her bir çocuğun payı: 300.000 TL

2. Eşin İkinci Zümre ile Mirasçılığı

Eğer miras bırakanın çocuğu yoksa ama ana-babası veya kardeşleri hayattaysa, eş mirasın 1/2’sini (yarısını) alır. Kalan yarım pay ise ikinci zümre mirasçıları arasında bölüştürülür.

Örnek Hesaplama: Miras bırakanın çocuğu yok, ancak eşi, annesi ve babası sağ. Toplam miras 1.000.000 TL ise:

• Eşin payı (1/2): 500.000 TL

• Annenin payı (1/4): 250.000 TL

• Babanın payı (1/4): 250.000 TL

3. Eşin Üçüncü Zümre ile Mirasçılığı

Eğer miras bırakanın altsoyu, anası, babası ve bunların soyu (kardeşleri) yoksa, eş mirasın 3/4’ünü alır. Kalan 1/4’lük pay büyük ana ve büyük babalara geçer.

4. Eşin Tek Başına Mirasçılığı

Miras bırakanın hiçbir zümrede akrabası bulunmuyorsa, sağ kalan eş mirasın tamamına (4/4) sahip olur.

Saklı Pay Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın mirası üzerinde dilediği gibi tasarruf etmesini “saklı pay” (mahfuz hisse) kurallarıyla kısıtlar. Miras bırakan, vasiyetname hazırlayarak malvarlığını başkalarına devretse bile, saklı paylı mirasçıların hakkını ihlal edemez. Marmaris Koçak Hukuk Bürosu olarak, vasiyetname hazırlama süreçlerinde bu oranların titizlikle hesaplanması gerektiğini vurguluyoruz.

Saklı Pay Oranları:

• Altsoy (Çocuklar/Torunlar): Yasal miras payının yarısı (1/2).

• Ana ve Baba: Yasal miras payının dörtte biri (1/4).

• Sağ Kalan Eş:

  • Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa, yasal miras payının tamamı.

  • Diğer durumlarda (3. zümre veya tek başına) yasal miras payının dörtte üçü (3/4).

Saklı Pay Hesaplama Örneği:

Bir mirasçı, tek çocuğunu mirastan mahrum bırakmak isteyerek tüm malvarlığını bir vakfa bağışlamış olsun. Çocuk, yasal miras payının (ki burada tamamıdır) yarısı olan 1/2 oranındaki saklı payını her durumda talep edebilir. Bu hakka tecavüz edildiğinde “Tenkis Davası” açma hakkı doğar.

Sık Sorulan Soru: Kardeşlerin saklı payı var mıdır? Hayır. 2007 yılında yapılan kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Miras bırakan, çocuğu, eşi veya ana-babası yoksa mirasının tamamını başkasına vasiyet edebilir ve kardeşler buna itiraz edemez.

Miras Paylaşımında Özellikli Durumlar

Miras hesaplamaları her zaman standart aile yapıları üzerinden ilerlemez. Uygulamada karşılaştığımız birçok istisnai durum söz konusudur.

1. Evlatlığın Miras Hakkı

Evlatlık ve onun altsoyu, evlat edinen kişiye aynen öz çocuklar gibi mirasçı olurlar. Evlatlığın kendi biyolojik ailesindeki mirasçılık hakkı da devam eder. Ancak evlat edinen kişi, evlatlığa mirasçı olamaz.

2. Evlilik Dışı Çocukların Durumu

Evlilik dışı doğan çocuklar, soy bağı (tanıma veya mahkeme kararıyla) kurulmuş olması şartıyla, babalarına tıpkı evlilik içi çocuklar gibi eşit oranda mirasçı olurlar. Anne bakımından ise doğumla birlikte soy bağı kurulduğundan doğrudan mirasçılık söz konusudur.

3. Mirastan Çıkarma (Iskat)

Bir mirasçı, miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse, miras bırakan onu mirastan çıkarabilir. Bu durumda söz konusu mirasçı saklı payını dahi alamaz.

4. Mirasın Reddi (Redd-i Miras)

Mirasçılar, miras bırakanın borçlarının malvarlığından fazla olması durumunda mirası reddedebilirler. Reddeden mirasçı, miras paylaşımında sanki mirasbırakandan önce vefat etmiş gibi işlem görür.

Miras Payı Hesaplamasında Adım Adım İzlenecek Yol

Marmaris Koçak Hukuk Bürosu olarak müvekkillerimize önerdiğimiz hesaplama süreci şu aşamalardan oluşur:

1. Terekenin Belirlenmesi: Miras bırakanın ölüm anındaki tüm aktif (malvarlığı) ve pasif (borçlar) değerleri tespit edilir.

2. Mirasçıların Tespiti: Noterden veya Sulh Hukuk Mahkemesi’nden “Mirasçılık Belgesi” (Veraset İlamı) alınır.

3. Zümre Belirleme: Hayattaki mirasçıların hangi derecede olduğu saptanır.

4. Eşin Payının Ayrılması: Varsa sağ kalan eşin payı, yukarıda belirtilen oranlara göre ayrılır.

5. Kalan Payın Dağıtımı: Eşten kalan kısım, ilgili zümre içerisindeki mirasçılara eşit olarak paylaştırılır.

6. Saklı Pay Kontrolü: Eğer bir vasiyetname varsa, dağıtımın saklı payları ihlal edip etmediği kontrol edilir.

Miras Paylaşımı İçin Mahkemeye Gitmek Zorunlu mu?

Eğer tüm mirasçılar paylaşım konusunda fikir birliği içindeyse, mahkemeye gitmeden bir “Miras Taksim Sözleşmesi” hazırlayarak paylaşım yapabilirler. Gayrimenkuller söz konusuysa bu sözleşmenin noterde yapılması veya tapu dairesinde tescil edilmesi gerekir. Anlaşmazlık durumunda ise “Ortaklığın Giderilmesi Davası” (İzale-i Şüyu) açılması kaçınılmazdır.

Üvey Çocuklar Miras Alabilir mi?

Üvey çocuklar, miras bırakanın biyolojik veya evlatlık çocuğu olmadıkları sürece kendiliğinden mirasçı olamazlar. Ancak miras bırakan, vasiyetname düzenleyerek (saklı payları ihlal etmemek kaydıyla) üvey çocuğuna pay bırakabilir.

Boşanma Aşamasındaki Eş Miras Alabilir mi?

Boşanma davası kesinleşmeden eşlerden biri vefat ederse, sağ kalan eş mirasçı olmaya devam eder. Ancak boşanma kararı kesinleşmişse veya sağ kalan eşin “sadakat yükümlülüğüne aykırı” davranışı nedeniyle açılan dava devam ediyorsa durum değişebilir. Bu tür spesifik vakalarda hukuki destek almak hayati önem taşır.

Miras bırakanın Borçları Kim tarafından Ödenir?

Mirasçılar, mirası reddetmedikleri sürece miras bırakanın borçlarından hem terekedeki mallarla hem de kendi kişisel malvarlıklarıyla sorumludurlar. Borçlar, payları oranında değil, “müteselsil sorumluluk” ilkesine göre tüm mirasçılardan talep edilebilir.

Avukat Desteği

Miras paylaşımı, sadece matematiksel bir işlem değildir; aynı zamanda mülkiyet hakkını ve aile içi huzuru doğrudan ilgilendiren hukuki bir süreçtir. Avukat Mehmet Altan Koçak tarafından yönetilen Marmaris Koçak Hukuk Bürosu, tereke tespiti, vasiyetname denetimi, tenkis davaları ve ortaklığın giderilmesi süreçlerinde etkin çözümler sunar. Hatalı hesaplanan bir pay, yıllar sürecek davalara ve hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle profesyonel bir rehberlik almak, mirasçıların en doğal hakkıdır.

Kanunlar sürekli güncellenmese de, bu kuralların somut olaylara uygulanması derin bir teknik bilgi gerektirir. Örneğin, bir taşınmazın değerlemesi yapılırken veya miras bırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar (denkleştirme) hesaplanırken yapılacak hatalar, paylaşım tablosunu tamamen değiştirir.

Değerlendirme

Miras payı hesaplama, Türk Medeni Kanunu’nun çizdiği sınırlar çerçevesinde hakkaniyetli bir paylaşım yapmayı amaçlar. Zümre sistemi, eşin değişen oranları ve saklı paylar bu sistemin sacayaklarını oluşturur. Marmaris Koçak Hukuk Bürosu olarak, miras hukukunun karmaşık yapısında müvekkillerimizin yolunu aydınlatmayı sürdürüyoruz. Miras haklarınızın korunması ve doğru hesaplama yapılması için uzman bir hukukçuyla çalışmanızı tavsiye ederiz.

DETAYLI BİLGİ ALMAK İÇİN LÜTFEN İLETİŞİME GEÇİNİZ